ହିନ୍ଦୁ ଧର୍ମରେ ହନୁମାନ ଚାଳିଶାର ବିଶେଷ ମହତ୍ତ୍ୱ ରହିଛି। ଗୋସ୍ୱାମୀ ତୁଳସୀଦାସଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରଚିତ ଏହି ଭକ୍ତିମୟ ସ୍ତୋତ୍ରରେ ପ୍ରଭୁ ହନୁମାନଙ୍କ ଶକ୍ତି, ସାହସ, ଜ୍ଞାନ, ଭକ୍ତି ଓ ପରୋପକାରର ଗୁଣ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି। ହନୁମାନ ଚାଳିଶାର ପ୍ରତ୍ୟେକ ଚୌପାଇରେ କେବଳ ଧାର୍ମିକ ମହତ୍ତ୍ୱ ନୁହେଁ, ବରଂ ଜୀବନକୁ ସୁନ୍ଦର ଭାବେ ଗଢ଼ିବା ପାଇଁ ଅନେକ ଶିକ୍ଷା ମଧ୍ୟ ରହିଛି।
ସେଥିମଧ୍ୟରୁ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଚୌପାଇ ହେଉଛି ‘ଲାୟ ସଜୀବନ ଲଖନ ଜିୟାୟେ, ଶ୍ରୀ ରଘୁବୀର ହରଷି ଉର ଲାୟେ।’ ଏହି ଚୌପାଇ ହନୁମାନଙ୍କ ଅତୁଳନୀୟ ସାହସ, ସମର୍ପଣ ଓ ନିଃସ୍ୱାର୍ଥ ସେବାର କାହାଣୀ କହିବା ସହ ଆମକୁ ଜୀବନର ଏକ ବଡ଼ ଶିକ୍ଷା ଦେଇଥାଏ।
ଚୌପାଇର ଅର୍ଥ କ’ଣ?
‘ଲାୟ ସଜୀବନ ଲଖନ ଜିୟାୟେ, ଶ୍ରୀ ରଘୁବୀର ହରଷି ଉର ଲାୟେ।’
ଏହାର ଅର୍ଥ ହେଉଛି, ହେ ହନୁମାନ! ଆପଣ ସଞ୍ଜୀବନୀ ଔଷଧ ଆଣି ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଜୀବନ ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ। ଆପଣଙ୍କ ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଖୁସି ହୋଇ ପ୍ରଭୁ ଶ୍ରୀରାମ ଆପଣଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦରେ ନିଜ ହୃଦୟରେ ଆଲିଙ୍ଗନ କରିଥିଲେ।
କ’ଣ ଥିଲା ସଞ୍ଜୀବନୀ ଆଣିବାର କାହାଣୀ?
ରାମାୟଣ ଅନୁସାରେ, ଲଙ୍କା ଯୁଦ୍ଧ ସମୟରେ ରାବଣଙ୍କ ପୁତ୍ର ମେଘନାଦଙ୍କ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅସ୍ତ୍ର ଆଘାତରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଗୁରୁତର ଭାବେ ମୂର୍ଚ୍ଛିତ ହୋଇପଡ଼ିଥିଲେ। ତାଙ୍କ ଜୀବନ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ସଞ୍ଜୀବନୀ ବୁଟିର ଆବଶ୍ୟକତା ଥିଲା। ଏହି ଔଷଧ ଆଣିବା ଦାୟିତ୍ୱ ହନୁମାନଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିଲା।
ହନୁମାନ ତୁରନ୍ତ ଦ୍ରୋଣଗିରି ପର୍ବତ ଅଭିମୁଖେ ଯାଇଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ସେଠାରେ କେଉଁଟି ସଞ୍ଜୀବନୀ ବୁଟି ତାହା ଚିହ୍ନି ପାରିନଥିଲେ। ସମୟ ନଷ୍ଟ ନକରି ସେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପର୍ବତକୁ ଉଠାଇ ନେଇ ଆସିଥିଲେ। ଏହାପରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଜୀବନ ରକ୍ଷା ହୋଇଥିଲା। ହନୁମାନଙ୍କ ଏହି ନିଷ୍ଠା ଓ ପରାକ୍ରମ ଦେଖି ଶ୍ରୀରାମ ଭାବବିହ୍ୱଳ ହୋଇ ତାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରିଥିଲେ।
ଏହି ଚୌପାଇରୁ ମିଳେ ୩ଟି ବଡ଼ ଜୀବନ ଶିକ୍ଷା
୧. ସଙ୍କଟ ସମୟରେ ନିଜ ଲୋକଙ୍କୁ ସାହାଯ୍ୟ କରନ୍ତୁ: ଜୀବନରେ ଯେତେବେଳେ ଆମର ପରିବାର, ବନ୍ଧୁ କିମ୍ବା ନିକଟ ସମ୍ପର୍କୀୟ କୌଣସି ସମସ୍ୟାରେ ପଡ଼ନ୍ତି, ସେତେବେଳେ କେବଳ ମୁଖରେ ସାନ୍ତ୍ୱନା ନଦେଇ ଯଥାସମ୍ଭବ ସାହାଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ। ହନୁମାନଙ୍କ ଭଳି ସଙ୍କଟ ସମୟରେ ନିଜ ଲୋକଙ୍କ ପାଖରେ ଠିଆ ହେବା ହିଁ ପ୍ରକୃତ ମାନବିକତା।
୨. ସମସ୍ୟାରେ ଅଟକି ନଯାଇ ସମାଧାନ ଖୋଜନ୍ତୁ: ସଞ୍ଜୀବନୀ ବୁଟି ଚିହ୍ନିବାରେ ଅସୁବିଧା ହେବା ପରେ ହନୁମାନ ହାର ମାନିନଥିଲେ। ସେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପର୍ବତ ଉଠାଇ ଆଣିଥିଲେ। ଏଥିରୁ ଶିକ୍ଷା ମିଳେ ଯେ, ଜୀବନରେ କୌଣସି ସମସ୍ୟା ଆସିଲେ ନିରାଶ ନହୋଇ ବିକଳ୍ପ ଉପାୟ ଖୋଜିବା ଦରକାର।
୩. ନିଃସ୍ୱାର୍ଥ ସେବା ହିଁ ପ୍ରକୃତ ଭକ୍ତି: ହନୁମାନ ନିଜ ସ୍ୱାର୍ଥ ପାଇଁ କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ କରିନଥିଲେ। ପ୍ରଭୁ ଶ୍ରୀରାମଙ୍କ ପ୍ରତି ତାଙ୍କର ସମର୍ପଣ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଜୀବନ ବଞ୍ଚାଇବା ପାଇଁ ତାଙ୍କର ପ୍ରୟାସ ଆମକୁ ନିଃସ୍ୱାର୍ଥ ଭାବେ କାମ କରିବାର ପ୍ରେରଣା ଦିଏ।
କେଉଁ ଦିନ କରିବେ ହନୁମାନ ଚାଳିଶା ପାଠ?
ଧାର୍ମିକ ବିଶ୍ୱାସ ଅନୁସାରେ, ମଙ୍ଗଳବାର ଓ ଶନିବାର ହନୁମାନଙ୍କ ପୂଜା ଓ ହନୁମାନ ଚାଳିଶା ପାଠ ପାଇଁ ବିଶେଷ ଶୁଭ ମନେ କରାଯାଏ। ତେବେ ଭକ୍ତମାନେ ସପ୍ତାହର ଯେକୌଣସି ଦିନ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ଭକ୍ତିର ସହ ଏହା ପାଠ କରିପାରିବେ।
ସାମଗ୍ରିକ ଭାବେ, ‘ଲାୟ ସଜୀବନ ଲଖନ ଜିୟାୟେ’ ଚୌପାଇ କେବଳ ହନୁମାନଙ୍କ ପରାକ୍ରମର ବର୍ଣ୍ଣନା ନୁହେଁ, ବରଂ ମଣିଷକୁ ସାହସୀ, ସହାୟକ, ଦାୟିତ୍ୱବାନ ଓ ନିଃସ୍ୱାର୍ଥପର ହେବାର ବାର୍ତ୍ତା ଦେଇଥାଏ।
