ଲଦାଖରେ ପୁଣିଥରେ ଆନ୍ଦୋଳନର ମାହୋଲ ସୃଷ୍ଟି ହେବାର ସଙ୍କେତ ମିଳିଛି। ସାମାଜିକ କର୍ମୀ ତଥା ଲଦାଖର ଅଧିକାର ଆନ୍ଦୋଳନର ପ୍ରମୁଖ ଚେହେରା ସୋନମ ୱାଙ୍ଗଚୁକ୍ ଲେହରେ କ୍ୟାଣ୍ଡେଲ୍ ମାର୍ଚ୍ଚ କରିଛନ୍ତି। ୨୦୨୫ ସେପ୍ଟେମ୍ବର ୨୪ରେ ଲଦାଖରେ ଘଟିଥିବା ହିଂସାକୁ ମନେ ପକାଇ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ଆୟୋଜନ କରାଯାଇଛି। ୱାଙ୍ଗଚୁକ୍ କହିଛନ୍ତି ଯେ ସେହି ଘଟଣା ଲଦାଖ ପାଇଁ ଏକ ‘କଳା ଦିନ’ ଥିଲା। ଏହି ହିଂସାରେ ଅନେକ ଲୋକ ମୃତାହତ ହୋଇଥିଲେ ଏବଂ ଅନେକ ଆହତ ହୋଇଥିଲେ।
୨୦୨୫ରେ ଲଦାଖକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ରାଜ୍ୟ ମାନ୍ୟତା ଦେବା ଏବଂ ଭାରତୀୟ ସମ୍ବିଧାନର ଷଷ୍ଠ ଅନୁସୂଚୀରେ ଲଦାଖକୁ ସାମିଲ କରିବା ଦାବିରେ ଆନ୍ଦୋଳନ ଜୋରଦାର ହୋଇଥିଲା। ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ଚାଲିଥିବା ଦାବିକୁ ନେଇ ଲୋକମାନେ ଶାନ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଆନ୍ଦୋଳନ କରୁଥିଲେ। ସେପ୍ଟେମ୍ବର ୧୦, ୨୦୨୫ରୁ କିଛି ଆନ୍ଦୋଳନକାରୀ ଅନଶନ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ। ପରେ ପରିସ୍ଥିତି ଉତ୍ତେଜନାପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ୨୪ ସେପ୍ଟେମ୍ବରରେ ହିଂସା ଘଟିଥିଲା। ସେତେବେଳେ ସରକାରୀ ସୂଚନା ଅନୁସାରେ ଚାରି ଜଣଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଓ ଅନେକ ଲୋକ ଆହତ ହୋଇଥିଲେ।
ଏବେ ସେହି ଘଟଣାକୁ ଏକ ବର୍ଷ ପୂରିବାକୁ ଯାଉଥିବା ବେଳେ ସୋନମ ୱାଙ୍ଗଚୁକ୍ ପୁଣିଥରେ ମୃତକମାନଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରିବା ପାଇଁ ଲୋକଙ୍କୁ ଏକାଠି କରୁଛନ୍ତି। ତାଙ୍କ ଅନୁସାରେ, ଅଗଷ୍ଟ ୨୪ରୁ ସେପ୍ଟେମ୍ବର ୨୪ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମୟକୁ ୨୦୨୫ର ଘଟଣାରେ ମୃତ ଓ ଆହତ ଲୋକଙ୍କ ସ୍ମୃତିରେ ପାଳନ କରାଯିବ। ଏହି କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମର ଆରମ୍ଭ ଛୋଟ କ୍ୟାଣ୍ଡେଲ୍ ମାର୍ଚ୍ଚରୁ ହୋଇଛି।
ୱାଙ୍ଗଚୁକ୍ କହିଛନ୍ତି ଯେ ଏବେ ଲଦାଖରେ ଦାଲାଇ ଲାମା ଉପସ୍ଥିତ ଥିବାରୁ କ୍ୟାଣ୍ଡେଲ୍ ମାର୍ଚ୍ଚକୁ ଛୋଟ ରଖାଯାଇଛି। ଦାଲାଇ ଲାମା ଲଦାଖ ଛାଡ଼ିବା ପରେ ଏହି ସ୍ମୃତି କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମକୁ ଆହୁରି ବଡ଼ ସ୍ତରରେ କରାଯିବ ବୋଲି ସେ ସଙ୍କେତ ଦେଇଛନ୍ତି। ତେବେ ସେ ଆନ୍ଦୋଳନକୁ ଶାନ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ରଖିବା ଉପରେ ମଧ୍ୟ ଜୋର ଦେଇଛନ୍ତି।
ତଦନ୍ତ ରିପୋର୍ଟ ପ୍ରକାଶ ପାଇଁ ଦାବି
୨୦୨୫ ସେପ୍ଟେମ୍ବର ହିଂସାର ତଦନ୍ତ ପାଇଁ ଗଠିତ କମିଶନର ରିପୋର୍ଟ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରକାଶ ନହେବାକୁ ନେଇ ୱାଙ୍ଗଚୁକ୍ ଅସନ୍ତୋଷ ପ୍ରକାଶ କରିଛନ୍ତି। ସେ କହିଛନ୍ତି ଯେ ଏହି ଘଟଣାକୁ ପ୍ରାୟ ଏକ ବର୍ଷ ହୋଇଗଲାଣି, ତଥାପି ତଦନ୍ତ ରିପୋର୍ଟ ସାର୍ବଜନୀନ ହୋଇନାହିଁ। ରିପୋର୍ଟ ପ୍ରକାଶରେ ବିଳମ୍ବ ହେବା ଯୋଗୁଁ ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବ୍ୟବସ୍ଥା ପ୍ରତି ବିଶ୍ୱାସ କମିପାରେ ବୋଲି ସେ କହିଛନ୍ତି। ଚଳିତ ମାସରେ ହିଁ ତଦନ୍ତ କମିଶନର ରିପୋର୍ଟ ପ୍ରକାଶ କରିବାକୁ ସେ ଦାବି କରିଛନ୍ତି।
ସରକାରଙ୍କ ସହ ଆଲୋଚନା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତି
ଲଦାଖର ଦାବିକୁ ନେଇ ଲେହ ଆପେକ୍ସ ବଡି (LAB), କାର୍ଗିଲ ଡେମୋକ୍ରାଟିକ୍ ଆଲାଏନ୍ସ (KDA) ଏବଂ କେନ୍ଦ୍ର ସରକାର ମଧ୍ୟରେ ସେପ୍ଟେମ୍ବର ପ୍ରଥମ ସପ୍ତାହରେ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ବୈଠକ ହେବାର ଆଶା ରହିଛି। ମେ ୨୨ରେ ହୋଇଥିବା ଆଲୋଚନା ପରେ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବଡ଼ ବୈଠକ ହୋଇନଥିବାରୁ ୱାଙ୍ଗଚୁକ୍ ଶୀଘ୍ର ଆଲୋଚନା ଆରମ୍ଭ କରିବାକୁ ଦାବି କରିଛନ୍ତି। ତାଙ୍କ କହିବା ଅନୁସାରେ, ଆଲୋଚନା ମାଧ୍ୟମରେ ସମାଧାନ ନହେଲେ ଲୋକଙ୍କ ସ୍ୱରକୁ ଆହୁରି ଜୋରଦାର ଭାବେ ଉଠାଯିବ, କିନ୍ତୁ ତାହା ଶାନ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବ।
ଲଦାଖର ଆନ୍ଦୋଳନର ମୁଖ୍ୟ ଦାବି ମଧ୍ୟରେ ରାଜ୍ୟ ମାନ୍ୟତା, ଷଷ୍ଠ ଅନୁସୂଚୀର ସୁରକ୍ଷା, ସ୍ଥାନୀୟ ଲୋକଙ୍କ ଅଧିକାର ଓ ପ୍ରଶାସନିକ ସୁରକ୍ଷା ଭଳି ପ୍ରସଙ୍ଗ ରହିଛି। LAB ଓ KDA ଏହି ଦାବିଗୁଡ଼ିକ ନେଇ ଦୀର୍ଘଦିନ ଧରି କେନ୍ଦ୍ର ସହ ଆଲୋଚନା କରୁଛନ୍ତି। କେନ୍ଦ୍ର ପକ୍ଷରୁ ଲଦାଖର ସାତଟି ଜିଲ୍ଲାରେ ସ୍ୱୟଂଶାସିତ ହିଲ୍ ଡେଭଲପମେଣ୍ଟ କାଉନସିଲ୍ ଗଠନ ଭଳି ପ୍ରସ୍ତାବ ଦିଆଯାଇଥିବା ରିପୋର୍ଟରେ ଉଲ୍ଲେଖ ରହିଛି।
୨୦୨୫ର ହିଂସା ପରେ ସୋନମ ୱାଙ୍ଗଚୁକ୍ଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଗିରଫ କରାଯାଇଥିଲା। ପରେ ସେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ହେପାଜତରେ ରହିଥିଲେ ଏବଂ ୨୦୨୬ ମାର୍ଚ୍ଚରେ ମୁକ୍ତ ହୋଇଥିଲେ। ତେଣୁ ବର୍ତ୍ତମାନର କ୍ୟାଣ୍ଡେଲ୍ ମାର୍ଚ୍ଚକୁ ଲଦାଖର ଅଧିକାର ଦାବିକୁ ପୁଣିଥରେ ଜାତୀୟ ଆଲୋଚନାରେ ଆଣିବାର ଏକ ପ୍ରୟାସ ଭାବେ ଦେଖାଯାଉଛି
ସୋନମ ୱାଙ୍ଗଚୁକ୍ଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଲେହରେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିବା କ୍ୟାଣ୍ଡେଲ୍ ମାର୍ଚ୍ଚ କେବଳ ୨୦୨୫ ହିଂସାର ମୃତକଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରିବା ନୁହେଁ, ବରଂ ଲଦାଖର ଦୀର୍ଘଦିନର ଅଧିକାର ଦାବିକୁ ପୁଣିଥରେ ସାମ୍ନାକୁ ଆଣିଛି। ଏବେ ସମସ୍ତଙ୍କ ନଜର ସେପ୍ଟେମ୍ବରରେ ହେବାକୁ ଥିବା କେନ୍ଦ୍ର-ଲଦାଖ ପ୍ରତିନିଧିଙ୍କ ଆଲୋଚନା ଏବଂ ତଦନ୍ତ କମିଶନର ରିପୋର୍ଟ ଉପରେ ରହିଛି।
