ଭୁବନେଶ୍ୱର: ହିନ୍ଦୁ ଧର୍ମରେ ସାବନ ମାସକୁ ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କ ଆରାଧନା ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପବିତ୍ର ମନାଯାଏ। ଏହି ସମୟରେ ଶିବଭକ୍ତମାନେ ମହାଦେବଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ପାଇଁ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ପୂଜା ଓ ଅଭିଷେକ କରନ୍ତି। ଶିବଲିଙ୍ଗ ଉପରେ ଜଳ ଅର୍ପଣ କରିବା ସବୁଠାରୁ ସରଳ ପୂଜା ପଦ୍ଧତି ହୋଇଥିବା ବେଳେ ରୁଦ୍ରାଭିଷେକକୁ ଏକ ବିଶେଷ ବୈଦିକ ପୂଜା ବିଧି ଭାବେ ଦେଖାଯାଏ। ତେବେ ଜଳାଭିଷେକ ଓ ରୁଦ୍ରାଭିଷେକ ମଧ୍ୟରେ ମୁଖ୍ୟ ପାର୍ଥକ୍ୟ କ’ଣ, ତାହା ଜାଣିବା ଜରୁରୀ।
ଜଳାଭିଷେକ କ’ଣ?
ଜଳାଭିଷେକ ହେଉଛି ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କୁ ପବିତ୍ର ଜଳ ଅର୍ପଣ କରିବାର ଏକ ସରଳ ପୂଜା ପଦ୍ଧତି। ସାବନ ମାସରେ ଶିବଭକ୍ତମାନେ ଗଙ୍ଗାଜଳ, ନଦୀ କିମ୍ବା ଶୁଦ୍ଧ ଜଳ ଶିବଲିଙ୍ଗ ଉପରେ ଢାଳି ମହାଦେବଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି। କାଉଡ଼ିଆମାନେ ପବିତ୍ର ନଦୀରୁ ଜଳ ଆଣି ଶିବଲିଙ୍ଗରେ ଅର୍ପଣ କରିବା ମଧ୍ୟ ଏହି ପରମ୍ପରାର ଏକ ଅଂଶ। ଧାର୍ମିକ ମାନ୍ୟତା ଅନୁସାରେ, ଭକ୍ତି ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧାର ସହ ଶିବଲିଙ୍ଗରେ ଜଳ ଅର୍ପଣ କଲେ ମନର ଶାନ୍ତି ଓ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ସନ୍ତୋଷ ମିଳେ।
ଜଳାଭିଷେକ କରିବା ପାଇଁ ବଡ଼ ଆୟୋଜନ କିମ୍ବା ବିଶେଷ ପୁରୋହିତଙ୍କ ଆବଶ୍ୟକତା ସବୁବେଳେ ଥାଏ ନାହିଁ। ଭକ୍ତମାନେ ନିଜେ ମଧ୍ୟ ଶିବଲିଙ୍ଗରେ ଜଳ ଅର୍ପଣ କରି ‘ଓଁ ନମଃ ଶିବାୟ’ ଜପ କରିପାରନ୍ତି। ସାବନର ସୋମବାରଗୁଡ଼ିକରେ ଏହି ପୂଜାର ବିଶେଷ ମହତ୍ତ୍ୱ ରହିଥାଏ।
ରୁଦ୍ରାଭିଷେକ କ’ଣ?
ରୁଦ୍ରାଭିଷେକ ଜଳାଭିଷେକଠାରୁ ଅଧିକ ବିସ୍ତୃତ ଏବଂ ବୈଦିକ ମନ୍ତ୍ରୋଚ୍ଚାରଣ ଆଧାରିତ ପୂଜା ବିଧି। ଏଥିରେ ଶିବଙ୍କ ରୁଦ୍ର ସ୍ୱରୂପର ଆରାଧନା କରାଯାଏ। ରୁଦ୍ରାଭିଷେକ ସମୟରେ ଶିବଲିଙ୍ଗ ଉପରେ ଜଳ ସହିତ ଦୁଧ, ଦହି, ଘିଅ, ମହୁ ଓ ଚିନିରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ପଞ୍ଚାମୃତ ଆଦି ଅର୍ପଣ କରାଯାଇପାରେ। ଏହା ସହ ବିଶେଷ ମନ୍ତ୍ର ପାଠ ଓ ପୂଜା ବିଧି ଅନୁସରଣ କରାଯାଏ।
ଦୁଇଟି ପୂଜାର ମୁଖ୍ୟ ପାର୍ଥକ୍ୟ
ଜଳାଭିଷେକରେ ମୁଖ୍ୟତଃ ଜଳ ଅର୍ପଣ କରାଯାଏ। ଏହା ସରଳ ଏବଂ ଦୈନନ୍ଦିନ ଭାବେ ମଧ୍ୟ କରାଯାଇପାରେ। ଅନ୍ୟପଟେ ରୁଦ୍ରାଭିଷେକ ଏକ ବିଧିବଦ୍ଧ ପୂଜା, ଯେଉଁଥିରେ ଅନେକ ପୂଜା ସାମଗ୍ରୀ, ମନ୍ତ୍ରୋଚ୍ଚାରଣ ଏବଂ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଆଚାର ରହିଥାଏ। ତେଣୁ ଉଭୟର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଶିବଙ୍କ ଆରାଧନା ହେଲେ ମଧ୍ୟ ପୂଜାର ପ୍ରକ୍ରିୟା ଭିନ୍ନ।
ଧାର୍ମିକ ମାନ୍ୟତାରେ ସାବନ ମାସରେ ରୁଦ୍ରାଭିଷେକର ବିଶେଷ ମହତ୍ତ୍ୱ କୁହାଯାଇଛି। ଅନେକ ଭକ୍ତ ମନୋକାମନା ପୂରଣ, ପରିବାରର ସୁଖ-ଶାନ୍ତି ଓ ଜୀବନର ବାଧା ଦୂର କରିବାର ଆଶାରେ ରୁଦ୍ରାଭିଷେକ କରନ୍ତି। କେତେକ ଧାର୍ମିକ ପରମ୍ପରାରେ ରୁଦ୍ରାଭିଷେକ ସହ ପଞ୍ଚାମୃତ ଅଭିଷେକର ମଧ୍ୟ ବିଶେଷ ମହତ୍ତ୍ୱ ରହିଛି।
ସାବନ ମାସରେ ଶିବ ପୂଜା କରିବା ସମୟରେ ଭକ୍ତି, ପବିତ୍ରତା ଓ ମନର ଶ୍ରଦ୍ଧାକୁ ସର୍ବାଧିକ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଆଯାଏ। ଜଳାଭିଷେକ ହେଉ କି ରୁଦ୍ରାଭିଷେକ—ପୂଜାର ମୂଳ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ହେଉଛି ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କ ପ୍ରତି ଭକ୍ତି ଓ ସମର୍ପଣ। ତେଣୁ ନିଜ ସାମର୍ଥ୍ୟ ଅନୁସାରେ ନିଷ୍ଠାର ସହ ପୂଜା କରିବାକୁ ଧାର୍ମିକ ପରମ୍ପରାରେ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଆଯାଏ।
