ଅଯୋଧ୍ୟା: ରାମାୟଣର କାହାଣୀ କହିବା ସମୟରେ ପ୍ରଭୁ ଶ୍ରୀରାମଙ୍କ ୧୪ ବର୍ଷର ବନବାସ, ମାତା ସୀତାଙ୍କ ତ୍ୟାଗ ଏବଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଭ୍ରାତୃଭକ୍ତି ବିଷୟରେ ଅଧିକ ଆଲୋଚନା ହୋଇଥାଏ। କିନ୍ତୁ ଶ୍ରୀରାମଙ୍କ ସାନଭାଇ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କ ତ୍ୟାଗ ଓ ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଶ୍ରୁତକୀର୍ତ୍ତିଙ୍କ ସହ ଜଡ଼ିତ ଏକ କାହାଣୀ ମଧ୍ୟ ରହିଛି, ଯାହା ଅନେକଙ୍କୁ ଅଜଣା। ଏକ ଲୋକପ୍ରଚଳିତ ରାମାୟଣ କଥା ଅନୁସାରେ, ଶ୍ରୀରାମଙ୍କ ବନବାସ ସମୟରେ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ମଧ୍ୟ ରାଜମହଲର ସୁଖସୁବିଧା ଛାଡ଼ି ଭାଇ ଭରତଙ୍କ ସହ ନନ୍ଦିଗ୍ରାମରେ ରହିଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ସେ ପତ୍ନୀ ଶ୍ରୁତକୀର୍ତ୍ତିଙ୍କଠାରୁ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଦୂରେ ରହିଥିବା କୁହାଯାଏ।
ଶ୍ରୁତକୀର୍ତ୍ତି କିଏ ଥିଲେ?
ଶ୍ରୁତକୀର୍ତ୍ତି ଥିଲେ ରାଜକୁମାରୀ ଏବଂ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କ ପତ୍ନୀ। ରାମାୟଣର ପ୍ରଚଳିତ ବର୍ଣ୍ଣନା ଅନୁସାରେ, ସେ ରାଜା କୁଶଧ୍ୱଜଙ୍କ କନ୍ୟା ଏବଂ ମାତା ସୀତାଙ୍କ ସମ୍ପର୍କୀୟା ଭଉଣୀ ଥିଲେ। ମିଥିଳାରେ ଆୟୋଜିତ ବିବାହ ଉତ୍ସବରେ ଶ୍ରୀରାମ-ସୀତା, ଲକ୍ଷ୍ମଣ-ଉର୍ମିଳା, ଭରତ-ମାଣ୍ଡବୀଙ୍କ ସହ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ-ଶ୍ରୁତକୀର୍ତ୍ତିଙ୍କ ବିବାହ ମଧ୍ୟ ସମ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିଲା।
ଶ୍ରୀରାମଙ୍କ ବନବାସ ପରେ କ’ଣ ହୋଇଥିଲା?
ପିତା ଦଶରଥଙ୍କ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ଶ୍ରୀରାମ ୧୪ ବର୍ଷର ବନବାସକୁ ଯାଇଥିଲେ। ତାଙ୍କ ସହ ମାତା ସୀତା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ମଧ୍ୟ ଯାଇଥିଲେ। ଏହି ଘଟଣା ପରେ ଭରତ ରାଜସିଂହାସନ ଗ୍ରହଣ ନକରି ଶ୍ରୀରାମଙ୍କ ପାଦୁକାକୁ ସିଂହାସନରେ ରଖି ନନ୍ଦିଗ୍ରାମରୁ ରାଜକାର୍ଯ୍ୟ ପରିଚାଳନା କରୁଥିବା କାହାଣୀ ପ୍ରଚଳିତ ଅଛି।
ଏହି ଲୋକକଥା ଅନୁସାରେ, ଭାଇମାନଙ୍କ ବିଚ୍ଛେଦରେ ଦୁଃଖିତ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ମଧ୍ୟ ରାଜମହଲର ଆରାମ ଛାଡ଼ି ନନ୍ଦିଗ୍ରାମରେ ରହିବାକୁ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଇଥିଲେ। ସେ ଭାଇ ଭରତଙ୍କ ନିକଟରେ ରହି ତାଙ୍କୁ ସହଯୋଗ କରୁଥିଲେ। କେତେକ କାହାଣୀରେ ଏହି ସମୟକୁ ପ୍ରାୟ ୧୩ ବର୍ଷ ବୋଲି ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି। ତେବେ ଏହି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଘଟଣା ସମସ୍ତ ରାମାୟଣ ସଂସ୍କରଣରେ ସମାନ ଭାବେ ଉଲ୍ଲେଖ ନାହିଁ।
ମାତା କୌଶଲ୍ୟାଙ୍କୁ କିପରି ଜଣାପଡ଼ିଲା?
ଏକ ଲୋକପ୍ରଚଳିତ କାହାଣୀରେ କୁହାଯାଏ, ଦିନେ ରାତିରେ ମାତା କୌଶଲ୍ୟା ରାଜମହଲର ଛାତ ଉପରେ ଶ୍ରୁତକୀର୍ତ୍ତିଙ୍କୁ ଏକୁଟିଆ ବୁଲୁଥିବା ଦେଖିଥିଲେ। ସେ ତାଙ୍କୁ ଡାକି ଶତ୍ରୁଘ୍ନ କେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି ବୋଲି ପଚାରିଥିଲେ। ଶ୍ରୁତକୀର୍ତ୍ତି ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଅବସ୍ଥାନ ବିଷୟରେ ଜାଣିନଥିବା କହିବାରୁ କୌଶଲ୍ୟା ଚିନ୍ତିତ ହୋଇପଡ଼ିଥିଲେ।
ପରେ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ନନ୍ଦିଗ୍ରାମରେ ଥିବା ଖବର ପାଇ ସେଠାକୁ ଯାଇଥିବା ଏହି କାହାଣୀରେ ବର୍ଣ୍ଣନା ରହିଛି। ସେଠାରେ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କୁ ସାଧାରଣ ଜୀବନ ବିତାଉଥିବା ଦେଖି ମାତା କୌଶଲ୍ୟା ଭାବବିହ୍ୱଳ ହୋଇଥିଲେ।
ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କ ତ୍ୟାଗର ବାର୍ତ୍ତା
ଏହି କାହାଣୀର ମୁଖ୍ୟ ବାର୍ତ୍ତା ହେଉଛି ପରିବାର ପ୍ରତି ଭଲପାଇବା, ଭ୍ରାତୃଭକ୍ତି ଓ କର୍ତ୍ତବ୍ୟନିଷ୍ଠା। ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କ ଚରିତ୍ର ରାମାୟଣରେ ଅନ୍ୟ ଭାଇମାନଙ୍କ ତୁଳନାରେ କମ୍ ଆଲୋଚିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଭରତଙ୍କୁ ସହଯୋଗ କରିବା ଏବଂ ରାଜ୍ୟର ଦାୟିତ୍ୱରେ ସାମିଲ ହେବା ତାଙ୍କ ଚରିତ୍ରର ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପାଟ। ପରବର୍ତ୍ତୀ କାହାଣୀରେ ସେ ଲବଣାସୁରକୁ ପରାସ୍ତ କରି ମଥୁରାର ଶାସନ ସହ ଜଡ଼ିତ ହୋଇଥିବା ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ ମିଳେ।
