ପୁଅ ନଥିଲେ ବାପାଙ୍କ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଓ ପିଣ୍ଡଦାନ କିଏ କରିପାରିବେ? ଗରୁଡ଼ ପୁରାଣରେ ରହିଛି ଏହି ନିୟମ

ହିନ୍ଦୁ ଧର୍ମରେ ପିତୃପୁରୁଷଙ୍କ ଆତ୍ମାର ଶାନ୍ତି ପାଇଁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ, ତର୍ପଣ ଓ ପିଣ୍ଡଦାନକୁ ବିଶେଷ ମହତ୍ତ୍ୱ ଦିଆଯାଇଛି। ଧାର୍ମିକ ମାନ୍ୟତା ଅନୁସାରେ, ମୃତ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ପ୍ରତି ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ପାଳନ କରିବାର ଏହା ଏକ ପ୍ରମୁଖ ମାଧ୍ୟମ। ସାଧାରଣତଃ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ପୁଅଙ୍କୁ ପିତାଙ୍କ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଓ ପିଣ୍ଡଦାନ କରିବାର ମୁଖ୍ୟ ଅଧିକାରୀ ବୋଲି ମନେ କରାଯାଏ। କିନ୍ତୁ ଯଦି ମୃତ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କର ପୁଅ ନଥାଏ, ପୁଅ ଜୀବିତ ନଥାଏ କିମ୍ବା କୌଣସି କାରଣରୁ ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇପାରୁନଥାଏ, ତେବେ ଏହି କର୍ମ କିଏ କରିବେ? ଏନେଇ ଗରୁଡ଼ ପୁରାଣରେ ବିଭିନ୍ନ ପରିସ୍ଥିତି ପାଇଁ ଅଧିକାରର କ୍ରମ ବିଷୟରେ ଉଲ୍ଲେଖ ରହିଛି।

ପୁଅ ନଥିଲେ ପ୍ରଥମ ଅଧିକାର କାହାର?

ଗରୁଡ଼ ପୁରାଣ ଆଧାରିତ ଏହି ବିବରଣୀ ଅନୁସାରେ, ପୁଅ ନଥିଲେ ପ୍ରଥମେ ପୌତ୍ର ଅର୍ଥାତ୍ ନାତି ଏବଂ ତା’ପରେ ପ୍ରପୌତ୍ର ଅର୍ଥାତ୍ ଅଣନାତିଙ୍କୁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଓ ପିଣ୍ଡଦାନ କରିବାର ଅଧିକାର ମିଳେ। ସେମାନେ ମୃତକଙ୍କ ବଂଶଧାରାର ଅଂଶ ହୋଇଥିବାରୁ ଏହି କର୍ମ ପାଇଁ ସେମାନଙ୍କୁ ନିକଟତମ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ଭାବେ ଦେଖାଯାଏ।

ପତ୍ନୀ ମଧ୍ୟ କରିପାରିବେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ

ଯଦି ମୃତ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କର ପୁରୁଷ ସନ୍ତାନ ନଥାଏ, ତେବେ ତାଙ୍କ ଧର୍ମପତ୍ନୀଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଓ ପିଣ୍ଡଦାନ କରିବାର ଅଧିକାର ଥିବା କଥା ଏହି ଧାର୍ମିକ ବ୍ୟାଖ୍ୟାରେ କୁହାଯାଇଛି। ଅର୍ଥାତ୍ ପୁଅ ନଥିବାରୁ ପିତୃକର୍ମ ଅଟକି ଯିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ପରିସ୍ଥିତି ଅନୁଯାୟୀ ପରିବାରର ନିକଟ ସଦସ୍ୟ ଏହି ଦାୟିତ୍ୱ ନେଇପାରନ୍ତି।

ଝିଅଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ମିଳିଛି ଅଧିକାର

ଯଦି କୌଣସି ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କର କେବଳ ଝିଅ ରହିଛନ୍ତି, ତେବେ ଝିଅ ମଧ୍ୟ ନିଜ ବାପାଙ୍କ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଓ ପିଣ୍ଡଦାନ କରିପାରିବେ ବୋଲି ଉକ୍ତ ରିପୋର୍ଟରେ ଗରୁଡ଼ ପୁରାଣର ଉଲ୍ଲେଖ ଆଧାରରେ କୁହାଯାଇଛି। ଏହା ସହିତ ଝିଅର ପୁଅ, ଅର୍ଥାତ୍ ଦୌହିତ୍ର ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ନାନା-ନାନୀଙ୍କ ପିତୃକର୍ମ କରିବାର ଅଧିକାରୀ ହୋଇପାରନ୍ତି। ଏହି ତଥ୍ୟ ପୁଅ ନଥିଲେ ପିତୃକର୍ମ କିଏ କରିବେ ବୋଲି ରହିଥିବା ପାରମ୍ପରିକ ଧାରଣାକୁ ଏକ ଅଲଗା ଦିଗ ଦେଖାଏ।

ବଡ଼ ବୋହୂ ମଧ୍ୟ କରିପାରିବେ ପିଣ୍ଡଦାନ

ପରିବାରରେ କୌଣସି ପୁରୁଷ ସଦସ୍ୟ ନଥିଲେ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ପୁତ୍ରବଧୂ ବା ବଡ଼ ବୋହୂଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଶ୍ୱଶୁର-ଶାଶୁଙ୍କ ପିଣ୍ଡଦାନ କରିବାର ଅଧିକାର ଥିବା କଥା ଏହି ଧାର୍ମିକ ବ୍ୟାଖ୍ୟାରେ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି। ଏଥିରୁ ଜଣାପଡ଼େ ଯେ ପିତୃକର୍ମ କେବଳ ପୁରୁଷ ସନ୍ତାନଙ୍କ ଉପରେ ନିର୍ଭରଶୀଳ ନୁହେଁ। ପରିବାରର ପରିସ୍ଥିତି ଓ ନିକଟ ସମ୍ପର୍କ ଅନୁଯାୟୀ ଅନ୍ୟ ସଦସ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି କର୍ମ କରିପାରନ୍ତି।

ଭାଇ କିମ୍ବା ଭାଇର ପୁଅଙ୍କ ଭୂମିକା

ଯଦି ମୃତ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କର ସନ୍ତାନ ନଥାଏ ଏବଂ ନିକଟତମ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ମଧ୍ୟ ଉପଲବ୍ଧ ନଥାନ୍ତି, ତେବେ ତାଙ୍କ ସଗା ଭାଇ କିମ୍ବା ଭାଇର ପୁଅ ଅର୍ଥାତ୍ ଭତିଜା ଏହି ଦାୟିତ୍ୱ ନେଇପାରନ୍ତି। ଏହା ପରେ ସଗୋତ୍ର କିମ୍ବା ସପିଣ୍ଡ ସମ୍ପର୍କୀୟଙ୍କୁ ଏହି ଅଧିକାର ଦିଆଯାଇପାରେ। ଅର୍ଥାତ୍ ପରିବାରର ନିକଟତମ ସମ୍ପର୍କୀୟଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତି ଅନୁଯାୟୀ ପିତୃକର୍ମର ଦାୟିତ୍ୱ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ ହୁଏ।

କେହି ନଥିଲେ କିଏ କରିବେ?

ଯଦି ମୃତକଙ୍କର କୌଣସି ନିକଟ ପରିବାର ସଦସ୍ୟ କିମ୍ବା ରକ୍ତ ସମ୍ପର୍କୀୟ ଜୀବିତ ନଥାନ୍ତି, ତେବେ ତାଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ, ଗୁରୁ କିମ୍ବା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଘନିଷ୍ଠ ବନ୍ଧୁ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିପାରନ୍ତି ବୋଲି ଉକ୍ତ ରିପୋର୍ଟରେ ଦର୍ଶାଯାଇଛି। ଏପରି କେହି ନଥିଲେ ଯୋଗ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣ ମୃତକଙ୍କ ନିମିତ୍ତରେ ତର୍ପଣ କରିପାରନ୍ତି। ଏଠାରେ ମୁଖ୍ୟ ଭାବନା ହେଉଛି—ପୂର୍ବଜଙ୍କ ପ୍ରତି ଶ୍ରଦ୍ଧାର ସହ କର୍ମ ସମ୍ପାଦନ କରିବା ଏବଂ ପିତୃକର୍ମ ଯେପରି ଅଧୂରା ନରହେ।

ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଓ ପିଣ୍ଡଦାନର ମହତ୍ତ୍ୱ

ସନାତନ ପରମ୍ପରାରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଓ ପିଣ୍ଡଦାନକୁ ପୂର୍ବଜଙ୍କ ପ୍ରତି କୃତଜ୍ଞତା ଓ ସମ୍ମାନର ପ୍ରତୀକ ଭାବେ ଦେଖାଯାଏ। ଗରୁଡ଼ ପୁରାଣ ଜୀବନ, ମୃତ୍ୟୁ ଓ ମୃତ୍ୟୁ ପରବର୍ତ୍ତୀ ଯାତ୍ରା ସମ୍ପର୍କରେ ବିଭିନ୍ନ ଧାର୍ମିକ ଧାରଣା ବର୍ଣ୍ଣନା କରେ। ତେଣୁ ପରିବାରରେ ପୁଅ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ପିତୃକର୍ମ ଅଟକିଯାଏ ନାହିଁ ବୋଲି ଏହି ପରମ୍ପରାରେ ବ୍ୟବସ୍ଥା ରହିଥିବା କୁହାଯାଏ।

ତେବେ ଏଗୁଡ଼ିକ ଧାର୍ମିକ ଗ୍ରନ୍ଥ ଓ ପରମ୍ପରା ଆଧାରିତ ମାନ୍ୟତା। ଭିନ୍ନ ଅଞ୍ଚଳ, ସମ୍ପ୍ରଦାୟ ଓ ପରିବାରରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ବିଧି ଓ ଅଧିକାରର ପ୍ରଥା ଅଲଗା ହୋଇପାରେ। ତେଣୁ ବାସ୍ତବରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କିମ୍ବା ପିଣ୍ଡଦାନ କରିବା ପୂର୍ବରୁ ନିଜ ପରିବାରର ପରମ୍ପରା ଅନୁସାରେ ପୁରୋହିତଙ୍କ ପରାମର୍ଶ ନେବା ଉଚିତ।